Güneydoğu Asya’dan Türkiye’ye Ana Dilde Eğitim Meselesi

Ana dilde egitim 2

Ana dilde eğitim tartışmaları Türkiye gündemini şu, demokratikleşme paketinin açıklanması beklenen ve çözüm sürecinin konuşulduğu günlerde meşgul etmeye devam ediyor. Aslında gündemi her zaman meşgul etmemiş olsa da, ana dilde eğitim cumhuriyet’in kurulduğu ilk günden beri gündem olmayı hak eden ve hiçbir çözüm sunulmadığı için orada kalmayı hak eden bir mesele.

Bu mesele Türkiye’de konuşulurken sıklıkla Fransa, İspanya, Belçika gibi ülkelerden örnekler verildiğini biliyoruz. Buralarda sorun genellikler çözülmüş olarak karşımıza sunuluyor ve işte böyle olmalı diyoruz. Bu kez tersini yapıp Güneydoğu Asya ve Afrika’dan ana dilde eğitim ile ilintili örnekler üzerinden meseleyi irdeleyeceğiz.

Pek çok Güneydoğu Asya ülkesi azınlıklar açısından şanslı. Şanslı diyorum, zira azınlık demek farklı kültür demektir ve kültürel farklılıklar zenginliğe ısarettir. Bu azınlık gruplar ile ilgili devlet tutumları ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Devlet politikaları ne kadar farklılık gösterse de azınlıklar ve ana dilde eğitim ile ilgili sorunlar temelde benzer.

Ana dilde eğitim ile ilgili yapılan araştırmalarda, ikinci bir dilde eğitim görenlerin:

  • okul bıraktığı
  • okuldaki başarı oranlarının düşük olduğu (sınıfta kalma, ders notlarının düşük olması)
  • okuldan mezun olduklarında iş bulma şanslarının “diğerlerine” gore daha düşük olduğu gözlemlenmiş.

Bangladeş’in Güneydoğu’sunda (tesadüfün böylesi…) yerleşik etnik azınlıklar ülkede eğitim seviyesi en düşük ve okul bırakma riski en yüksek kesimi oluşturuyorlar. Bölgede yapılan bir araştırma azınlık mensubu hane halklarından %52‘sinin resmi eğitim kurumlarına kayıtlı olmadığını, resmi eğitim sistemine girenlerin ise %8‘den azının ilkokulu bitirdiğini işaret etmekte (IRIN, 4 Kasim 2011). Bu araştırmanın sonuçlarının aktarıldığı haberde ülke genelinde ilkokuldan mezun olma oranının 2005-2009 döneminde %55 ile %94 arasında değiştiği belirtilmiş. Yani ülke genelindeki okullulaşma oranı ile karşılaştırıldığında da azınlıkların durumu iç açıcı değil. Yine aynı haberde, McGill Üniversitesinden Fred Genesee’nin ikinci dilde eğitimin çocuklar için iyi olmadığının pek çok araştırmada kanıtlandığı, bu tür eğitim gören çocukların düşük başarı olanları olduğu ve okul bırakma oranlarının yüksek olduğuna dair görüşlerine yer veriliyor.

Vietnam’da Lao Chai köyü ilkokulunda öğretmenlik yapan Nguyen Thi Quyen, Vietnamca ders verdiği zaman öğrencilerin aktarılanın ancak %60‘nin öğrendiğini, pek çok çocuğun okulu sevmediğini ve okula gelediğini anlatıyor. Vietnam’da azınlıklar ülke nüfusunun %13‘unu oluştururken resmi dilin ve eğitim dilinin Vietnamca olması sebebiyle okullar etnik azınlıklar tarafından rağbet görmüyor (IRIN, 20 Aralik 2011).

Doğu Timor’da (Timor Leste) ana dilde eğitim UNESCO’nun teşvik ettiği bir program ile başlatılmış. Timor’da eğitimin resmi dilde olması fakir çocukların okula gitme oranlarını oldukça düşürüyormuş. Okula giden çocukların %20’sı okuldaki ilk yıllarını tekrar etmek zorunda kalırken, ilkokula kayıt olanların yarısı okulu bitirmeden terk ediyormuş. Bu durumun ileride okuldan mezun olduklarında azınlık mensubu gençlerin iş bulma imkanlarını da kısıtladığı belirtiliyor (IRIN, 26 Mart 2012). Bu arada ilginç bir tesadüftür ki, Doğu Timor’da da ana dilde eğitime karşı çıkanlar, bunun etnik ayrışmaya, ülkenin milli birlik ve bütünlüğünün bozulmasına sebep olacağını öne sürüyorlar.

Ana dilin resmi dil olarak görülmemesi, yani devlet kurumlarında kullanılmıyor olmasının getirdiği sorunlar arasında:

  • devlet görevlilerinin çoğunlukla “diğer” gruplardan olması dolayısı ile azınlıkların dilini konuşamıyor olmaları
  • kalifiye elemanların (örneğin doktorların) azınlıkların dillerini konuşamıyor olmalarından dolayı azınlıkların kendi sorunlarını yetkili kimselere iletmekte zorlanıyor olmaları belirtiliyor.

Ana dilde egitim

Sri Lanka’da Tamil Kaplanları ile devlet arasındaki mücadele, savaşın sonlarına doğru Türkiye gündeminde de yer bulmuştu. Türkiye Devleti Sri Lanka’nın bir azınlık sorununa şiddetle çözüm bulmuş olmasından o kadar etkilenmişti ki PKK’nin sonunun da aynı olacağını ileri sürülen açıklamalar gelmişti. Tamil Kaplanları, Sri Lanka’da Tamil azınlığın yaşadığı bölgede azınlık hakları için mücadele veriyordu. Sri Lanka’da resmi dil Sinhala’yken Tamiller kendi dillerini konuşup ülke nüfusunun %12‘sini oluşturuyorlar. Uzun süren mücadelelerden sonra 78 anayasasında Tamil ikinci resmi dil sayılmış, ana dilde eğitimin önü açılmış ve resmi dairelerde Tamilçe konuşan tercümanların yer alacağı söylenmiş ama bunlar pratiğe yansımamış (bir kez daha görüyoruz ki yasalar yenilir, içilir şeyler değil). Sonuç olarak Tamil bölgesindeki resmi görevliler genellikle Sinhala konuşuyor olduklarında Tamiller devletin kendilerine sunmakla yükümlü olduğu hizmetlerden kısıtlı biçimde yararlanabilmişler. Halihazırda gergin olan ortamda devletin kolluk kuvetlerine mensup görevliler de sadece Sinhala konuşuyor olmaları, bana kalırsa, sorunun tuzu biberi olmuştur (IRIN, 23 Temmuz 2012).

Bunlara dayanarak ikinci bir dilde eğitim görülmesinin zorunlu olmasının ve ana dilin devlet dairelerinde kullanılmıyor olmasının yarattığı sorunlar:

  • farklı etnik gruplar arasında devlet eli ile eğitim seviyesi farklılıkları yaratılarak ekonomik adaletsizlik oluşturulması,
  • devletin vermekle yükümlü olduğunu beyan ettiği hizzmetleri tek bir dilde sunarak farklı etnik grupları bu hizmetlerden mahrum bırakması ve,
  • etnik gruplar arasında yabancılaşmaya sebebiyet verilmesi olarak belirtilebilir.

Vietnam’da etnik azınlıklar ülke nüfusunun %13‘unu oluştururken fakir nüfus içerisinde azınlıkların oranı %44.4. Etnik azınlık çocukların genellikle fakir ailelerde yaşamalarının sebebi olarak ise ebeveynlerinin eğitim düzeylerinin düşük olması olarak belirtiliyor (IRIN, 20 Aralik 2011).

Burada altı çizilmesi gereken, belirtilen sorunların insanların günlük hayatlarına direkt yansıdığıdır. Ana dilde eğitim almasına muktedirlerin müsade etmediği bir çocuk, her gün “başka bir dilde” kendisine aktarılanları öğrenmek kalmakta. Benzer bir süreçten geçmiş, henüz iş aramaya başlamış yeni mezun bir genç okul hayatında aldığı düşük notlar sebebi ile kendi dilinde eğitim almış olanlarla rekabet etmek zorunda kaldığı bir iş pazarına sürükleniyor. Çoğu zaman bu rekabet ortamından diğerlerine göre daha kötü koşullarda yaşamayı kabullenerek çıkılıyor. Artık ihtiyarlamış olan bir başka etnik grup mensubu bir hastahaneye gittiği zaman sorunun ne olduğunu kendi dilini anlamayan birine bir şekilde aktarmak zorunda kalıyor.

Sorun burada bitmiyor. Azınlıkların ana dillerini diledikleri gibi kullanamamalarının yarattığı sorunlar, azınlık mensubu olmayan grupları da etkilemekte. Eğitim sisteminde ikinci dilde zorunlu eğitimle dayatılan eşitsizlik ileriki yıllarda toplumsal ayrışmaya sebebiyet veriyor (bkz. Sri Lanka, Tamiller). Aynı şekilde diledikleri işleri yapamayan, gelirleri ana dil ile ilgili kısıtlamaların da etkisiyle sınırlı kalmış azınlık mensupları alternatif kaynaklardan gelir edinmeye de yönelebiliyorlar.

Ana dilde eğitim sadece Türkiye’de sorun değil. Avrupa ülkeleri olduğu gibi Güney Doğu Asya ülkeleri de benzer süreçlerden geçmişler ve geçmekteler. Ana dilin kullanılmasına getirilen kısıtlamalar sadece Türkiye’de değil başka ülkelerde de halklar arasında eşitsizliklere, insanların eğitimsiz kalmasına, hak ettikleri hayatları yaşayamamalarına sebep oluyor. Ana dile getirilen kısıtlamalar Türkiye’de ve diğer tüm ülkelerde insanların temel haklarının, özgürlüklerinin gaspina neden oluyor. Ana dile, ana dilde eğitime özgürlük halkların özgürleşmesi ve dolayısıyla ilerlemeleri için atılması gereken bir adım.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s